Paniek in de menigte

Is er sprake van paniek als mensen vluchten voor gevaar? Wetenschappers staan er sceptisch tegenover. In deze blogpost gaan we in op de definitie van paniek en we bespreken een aantal studies over menselijk gedrag in noodsituaties. Crowd management- en ontruimingsplannen kunnen flink verbetert worden als voorspelbaar gedrag in beschouwing wordt genomen bij het ontwerp van die plannen.

paniek in de menigte

Bij incidenten waarbij de menigte op de vlucht is geslagen wordt vaak over paniek (in de menigte) gesproken. Mensen vluchten weg van een schutter of terrorist, van een explosie in een metrostation, voor vuurwerk of voor een schreeuwende persoon.

Ook in veiligheidsplannen van evenementenorganisaties is ‘paniek in de menigte’ een veel voorkomend scenario.

Voorbeeld uit een veiligheidsplan waarin ‘paniek in de menigte’ als meest waarschijnlijke scenario is geclassificeerd:

paniek in de menigte

Paniek in de menigte en vluchtende mensenmassa’s

In Hollywoodfilms zien we vaak scenes van mensenmassa’s die op de vlucht zijn voor tsunami’s, aliens of ander onheilspellend gevaar. Misschien zijn we door die films beïnvloed en geloven we daarom dat mensen gelijk -al dan niet gillend- wegrennen als er gevaar dreigt.

Don’t blame the crowd

Vaak wordt het grote aantal slachtoffers bij ongelukken in mensenmassa’s toegeschreven aan paniek en wordt de menigte zelf als schuldige aangewezen [9]: Er zou geduwd zijn, men vertoonde ontoelaatbaar gedrag, de menigte luisterde niet of bezoekers blokkeerden zelf een uitgang of doorgang waardoor paniek ontstond.

Is er sprake van paniek als mensen vluchten voor gevaar?

In literatuur over menselijk gedrag wordt ‘paniek’ vaak gedefinieerd als een soort irrationeel gedrag [1]. Een definitie van ‘irrationeel’ is: ‘in strijd met het gezond verstand.’ Rationeel gedrag wordt daarentegen gedefinieerd als ‘gedrag waarbij het gezonde verstand wordt gebruikt.’ Mensen die vluchten voor gevaar vertonen dus rationeel gedrag. Vluchtgedrag moet derhalve niet verward worden met paniek [2]. Maar andersom geldt hetzelfde, namelijk dat mensen die wél in paniek zijn niet automatisch vluchten voor gevaar en zij zichzelf en anderen daarmee juist in gevaar brengen.

Er is veel onderzoek gedaan naar paniek in de menigte bij rampen of noodgevallen [3][4][5]. Wetenschappers neigen te accepteren dat paniek in noodgevallen grotendeels een mythe is. Dit beeld wordt bevestigd in het onderzoek ‘The psychology of crowd behaviour in emergency evacuations.’ Dit onderzoek is uitgevoerd door Dr. Chris Cocking, Dr. John Drury en Dr. Steve Reicher.

Coöperatief en sociaal gedrag

Uit diverse onderzoeken is gebleken dat mensen in noodsituaties coöperatief en sociaal gedrag vertonen [6][7][8]. Dat wil zeggen dat men ondanks het gevaar familie ,vrienden en zelfs onbekenden helpt in plaats van egoïstisch te zijn. Studies hebben ook aangetoond dat groepen tijdens ontruimingen in noodsituaties niet uit elkaar vallen [10][11][12]. Men is gericht op collectieve overleving in plaats van individuele overleving [13][14]. Mensen geven de voorkeur aan het uitstellen van hun vlucht totdat alle leden van de groep de mogelijkheid hebben gezamenlijk te vluchten [15][16].

Conclusie

Crowd managers en adviseurs moeten zich realiseren dat paniek in de menigte nagenoeg niet voorkomt. Het beeld dat mensen in noodsituaties direct op de vlucht slaan, klopt in veel gevallen niet. Mensen in nood helpen elkaar, stellen hun eigen vlucht uit en brengen zichzelf daarmee in gevaar.

Cocking, Drury en Reicher concluderen in hun onderzoek [6] dat:

  1. crowd managers, of zij die verantwoordelijk zijn voor crowd management, zich moeten prepareren op een noodgeval, ongeacht de waarschijnlijkheid of zo’n noodsituatie zich zal voordoen.
  2. men zich moet prepareren op het worst-case scenario. Het is namelijk niet de overreactie, maar de trage reactie van het publiek dat tot slachtoffers leidt .
  3. het denkbeeld dat de menigte in paniek raakt een ontruiming zelfs kan vertragen.

Heb je naar aanleiding van dit artikel vragen? Neem contact op!

eric@phase01.nl
+31 (0) 623 926 513

Follow by Email
Facebook
LinkedIn

Referenties

  1. Fahy, R., Proulx, G. and Aiman, L. (2011). Panic or not in fire: Clarifying the misconception. Fire and Materials, 36(5-6), pp.328-338.
  2. Wenger D. Some observations on the nature of panic behavior: a normative orientation. Paper presented in the panel on ‘Panic’ session at the Conference on Behavior in Fires, National Bureau of Standards, Washington, DC, 30 October–1 November 1978.
  3. Keating, J.P. (1982). The myth of panic. Fire Journal, 147, 56-61.
  4. Mawson, A.R. (2005). Understanding mass panic and other collective responses to threat and disaster. Psychiatry, 68, (2) 95-113.
  5. Quarantelli, E.L. (2001). Panic, sociology of. In N.J. Smelser & P.B. Baltes (Eds.), International encyclopedia of the social and behavioural sciences (pp. 11020- 11023). New York: Pergamon Press.
  6. Cocking, C., Drury, J. and Reicher, S. (2009). The psychology of crowd behaviour in emergency evacuations: Results from two interview studies and implications for the Fire and Rescue Services. The Irish Journal of Psychology, 30(1-2), pp.59-73.
  7. Drury, J. and Winter, G. (2004). Social identity as a source of strength in mass emergencies and other crowd events. International Journal of Mental Health (special issue on “Coping with disasters: The mental health component”), 32, 77-93.
  8. Drury, J. and Cocking, C. (2007). The mass psychology of disasters and emergency evacuations: A research report and implications for practice. University of Sussex.
  9. Sime, J. D. (1995). Crowd psychology and engineering. Safety Science, 21, 1-14.
  10. Sime, J. D. (1983). Affiliative behaviour during escape to building exits. Journal of Environmental Psychology, 3, 21-41.
  11. Cornwell, B., Harmon, W., Mason, M., Merz, B. and Lampe, M. (2001). Panic or situational constraints? International Journal of Mass Emergencies and Disasters, 19, 5–25.
  12. Cornwell, B. (2003). Bonded fatalities: Relational and ecological dimensions of a fire evacuation. The Sociological Quarterly, 44, 617-638.
  13. Johnson, N. R. (1988). Fire in a crowded theatre: A descriptive investigation of the emergence of panic. International Journal of Mass Emergencies and Disasters, 6, 7-26.
  14. Feinberg, W. E. and Johnson, N. R. (2001). The ties that bind: A macro-level approach to panic. International Journal of Mass Emergencies and Disasters, 91, 269–295.
  15. Aguirre, B. E., Wenger, D., and Vigo, G. (1998). A test of the emergent norm theory of collective behavior. Sociological Forum, 13, 301–311.
  16. Perry, R. W. (1994). A model of evacuation compliance behavior. In R.R. Dynes and K. J. Tierney (Eds.), Disasters, Collective behavior, and Social Organization (pp. 85–98). Newark, DE : University of Delaware Press.

Laatste aanpassing door Eric Kant